ვინ ააშე­ნა და რა დაჯ­და ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის მშე­ნებ­ლო­ბა - უცნობი ფაქტები
font-large font-small
 ვინ ააშე­ნა და რა დაჯ­და ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის მშე­ნებ­ლო­ბა - უცნობი ფაქტები

ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის გაყ­ვა­ნამ­დე მთაწ­მინ­და სპე­კუ­ლა­ცი­ის ერ­თ­გ­ვარ წყა­როს წარ­მო­ად­გენ­და


ზაფხუ­ლის ცხელ დღე­ებ­ში თბი­ლის­ში გან­სა­კუთ­რე­ბით პო­პუ­ლა­რუ­ლი ხდე­ბა ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რი, სა­დაც სა­ღა­მო­ო­ბით ქა­ლაქ­თან შე­და­რე­ბით, რამ­დე­ნი­მე გრა­დუ­სით და­ბა­ლი ტემ­პე­რა­ტუ­რაა და გრი­ლა. ატ­რაქ­ცი­ო­ნე­ბი­თა და სხვა­დას­ხ­ვა გა­სარ­თო­ბი სა­შუ­ა­ლე­ბით დატ­ვირ­თუ­ლი პარ­კი "ბომ­ბო­რა" კი, რო­მე­ლიც 2007 წელს გა­იხ­ს­ნა, არა­ერ­თი ბავ­შ­ვის საყ­ვა­რე­ლი ად­გი­ლია.


პირ­ვე­ლად ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის ტე­რი­ტო­რია XIX სა­უ­კუ­ნის მე­ო­რე ნა­ხე­ვარ­ში აით­ვი­სეს, მა­ნამ­დე კი ის ერთ "ვე­რან­სა და უდა­ბურ" ად­გილს წარ­მო­ად­გენ­და, სა­დაც არც ხე იდ­გა და არც ბუჩ­ქი ხა­რობ­და. იმ პე­რი­ოდ­ში გო­ლო­ვი­ნის პროს­პექ­ტ­ზე (დღე­ვან­დე­ლი რუს­თა­ვე­ლის გამ­ზი­რი) "ევ­რო­პულ­მა თბი­ლის­მა" და­იწყო სი­ცოცხ­ლე, მა­მა­და­ვი­თის მთა ერ­თ­ბა­შად მო­ექ­ცა თბი­ლი­სელ­თა ყუ­რადღე­ბის ცენ­ტ­რ­ში. მთაწ­მინ­დის მო­ტიტ­ვ­ლე­ბუ­ლი ფერ­დო­ბე­ბი­დან წვი­მე­ბის დროს, ნი­აღ­ვარს ქვი­შა და შლა­მი ჩა­მოჰ­ქონ­და, რო­მე­ლიც მის ქვე­ვით ქუ­ჩებ­სა და მო­ედ­ნებს ანაგ­ვი­ა­ნებ­და.
ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის გაყ­ვა­ნამ­დე მთაწ­მინ­და სპე­კუ­ლა­ცი­ის ერ­თ­გ­ვარ წყა­როს წარ­მო­ად­გენ­და. ხან "ქა­ლა­ქის მა­მე­ბი" იყე­ნებ­დ­ნენ ფუ­ლის მო­სახ­ვე­ჭად და ხა­ნაც - კერ­ძო მე­სა­კუთ­რე­ე­ბი. რე­ვო­ლუ­ცი­უ­რი მოძ­რა­ო­ბის გა­რიჟ­რაჟ­ზე, რე­ვო­ლუ­ცი­ო­ნერ­მა ვინ­მე ლე­ლაშ­ვილ­მა იქ არა­რე­გა­ლუ­რი სტამ­ბა მო­აწყო, რო­მელ­შიც პროკ­ლა­მა­ცი­ებს ბეჭ­დავ­და და თბი­ლის­ში ავ­რ­ცე­ლებ­და.

იმ პე­რი­ოდ­ში დე­და­ქა­ლა­ქი სა­ხეს მა­ლე იც­ვ­ლი­და და მთაწ­მინ­და­ზე გა­სე­ირ­ნე­ბის მსურ­ველ­თა რიცხ­ვიც ნელ-ნე­ლა იზ­რ­დე­ბო­და. ბევრს სურ­და, მშე­ნე­ბა­რე ქა­ლა­ქი­სათ­ვის ზე­ვი­დან გად­მო­ე­ხე­და და მი­სი მზე­რით უცხო­ე­ლი სტუმ­რე­ბიც და­ეტ­კ­ბო, ამი­ტომ ასას­ვ­ლე­ლად გზის გაყ­ვა­ნა გახ­და სა­ჭი­რო. მთაწ­მინ­დის რე­ლი­ე­ფის შე­სა­ფე­რი­სი გზა სამ­თო-სა­ბა­გი­რო რკი­ნიგ­ზა ანუ ფი­ნი­კუ­ლი­ო­რი გახ­ლ­დათ. ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რი ლა­თი­ნუ­რი სიტყ­ვი­დან - "ფუ­ნის" წარ­მოდ­გე­ბა და ბა­გირს, თოკს ნიშ­ნავს. იმ­ხა­ნად ასე­თი გზე­ბი მსოფ­ლი­ოს ბევრ ქვე­ყა­ნა­ში გაჰ­ყავ­დათ და დი­დი პო­პუ­ლა­რო­ბით სარ­გებ­ლობ­დ­ნენ. მა­ლე გა­მოჩ­ნ­და საქ­მის მო­თა­ვეც - თბი­ლი­სის "კონ­კის" დი­რექ­ტო­რი, ბელ­გი­ე­ლი ინ­ჟი­ნე­რი ალ­ფონს რო­ბი. მან ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის მშე­ნებ­ლო­ბის იდეა 1896 წელს წა­მო­ა­ყე­ნა და თა­ვი­სი გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბა ქა­ლა­ქის თვით­მ­მარ­თ­ვე­ლო­ბას გა­აც­ნო. მო­ლა­პა­რა­კე­ბებ­მა ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის გაყ­ვა­ნა­ზე სამ წე­ლი­წადს გას­ტა­ნა, ქა­ლა­ქის თვით­მ­მარ­თ­ვე­ლო­ბამ მხო­ლოდ 1900 წელს დარ­თო ნე­ბარ­თ­ვა ინ­ჟი­ნერს, მშე­ნებ­ლო­ბა და­ეწყო. რო­გორც კი ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბა გა­ფორ­მ­და, ბელ­გი­ელ­მა მთაწ­მინ­დის მი­წა ნაკ­ვე­თე­ბად და­ყო და აგა­რა­კე­ბის სა­ხით მის გა­ყიდ­ვას შე­უდ­გა, იქ­ვე და­ტო­ვა ად­გი­ლი ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის­თ­ვი­საც. თუმ­ცა, ვაჭ­რო­ბა ნე­ლი ტემ­პით მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და, რა­მაც აგა­რა­კის მფლო­ბე­ლე­ბი გა­ა­ნაწყე­ნა და რო­ბის წი­ნა­აღ­მ­დეგ სა­ჩი­ვა­რი აღ­ძ­რეს. ამ ფაქ­ტ­მა კი ინ­ჟი­ნე­რი იძუ­ლე­ბუ­ლი გა­ხა­და, მშე­ნებ­ლო­ბა მა­შინ­ვე და­ეწყო და ეს 1903 წლის სექ­ტემ­ბერ­ში მოხ­და. ამ საქ­მე­ში ბევ­რი უცხო­ე­ლი სპე­ცი­ა­ლის­ტი ჩა­ერ­თო. პრო­ექ­ტი შე­ად­გი­ნა ფრან­გ­მა ინ­ჟი­ნერ­მა, ბლან­შ­მა, არ­ქი­ტექ­ტუ­რუ­ლად კი ალექ­სან­დ­რე შიმ­კე­ვიჩ­მა და­ა­მუ­შა­ვა. გზის მშე­ნებ­ლო­ბას ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლობ­და ბელ­გი­ე­ლი ინ­ჟი­ნე­რი რა­გო­ლე­რი, რო­მელ­საც იტა­ლი­ე­ლი ინ­ჟი­ნე­რი, ფონ­ტა­ნა-რო­სი ეხ­მა­რე­ბო­და. ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის მშე­ნებ­ლო­ბა­ში დი­დი წვლი­ლი შე­ი­ტა­ნა ცნო­ბილ­მა სა­ზო­გა­დო მოღ­ვა­წემ, ნი­კო ნი­კო­ლა­ძემ, რომ­ლის ინი­ცი­ა­ტი­ვი­თა და მხარ­და­ჭე­რით შეს­რულ­და რკი­ნა­ბე­ტო­ნის სა­მუ­შა­ო­ე­ბი ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის ეს­კა­დი­სათ­ვის ანუ ხი­დი­სებ­რი ნა­გე­ბო­ბის­თ­ვის, რო­მელ­ზეც რკი­ნიგ­ზა გა­დის.
ქა­ლა­ქის გამ­გე­ო­ბის ნე­ბარ­თ­ვით, ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის სა­ზო­გა­დო­ე­ბამ ქა­ლა­ქის ცენ­ტ­რი­სა და ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის და­სა­კავ­ში­რებ­ლად ქვე­და სად­გუ­რი­დან ერევ­ნის (ახ­ლან­დე­ლი თა­ვი­სუფ­ლე­ბის) მო­ედ­ნამ­დე მგზავ­რ­თა ტრან­ს­პორ­ტი­რე­ბი­სათ­ვის ელექ­ტ­როტ­რამ­ვაი გა­იყ­ვა­ნა.

სა­ბო­ლო­ოდ, ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის მშე­ნებ­ლო­ბა 1904 წელს დას­რულ­და და ეს თა­რი­ღი ლი­ან­დაგ­ზე­ცაა აღ­ბეჭ­დი­ლი. მშე­ნებ­ლო­ბა­ზე 400 ათა­სი მა­ნე­თი და­ი­ხარ­ჯა. მი­სი სიგ­რ­ძე 501 მეტ­რი იყო. თავ­და­პირ­ვე­ლად ვა­გო­ნი სა­მი კუ­პეს­გან შედ­გე­ბო­და და თი­თო­ში 8 მგზავ­რი ეტე­ო­და. ვა­გონს ჰქონ­და ორი ბა­ქა­ნი 24 მგზავ­რის­თ­ვის. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ეს ორი ბა­ქა­ნი კუ­პედ გა­და­კეთ­და და მას­ში გრძე­ლი სკა­მე­ბი და­იდ­გა. თი­თო­ე­უ­ლი ვა­გო­ნის წო­ნა 4 000 კი­ლოგ­რამს აღ­წევ­და. ვა­გო­ნე­ბი ერ­თ­მა­ნეთს გვერდს გზის შუა ნა­წილ­ში უვ­ლიდ­ნენ და ერ­თი გეზს ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის ზე­და სად­გუ­რის­კენ იღებ­და, მე­ო­რე - ქვე­ვით. მგზავ­რო­ბა, ას­ვ­ლა-ჩა­მოს­ვ­ლა, 20 კა­პი­კი ღირ­და. 1905 წლის იან­ვარს "ი­ვე­რი­ის" ერთ-ერთ ნო­მერ­ში გაჩ­ნ­და ცნო­ბა, რომ "გუ­ბერ­ნი­ის სა­ტეხ­ნი­კო კო­მი­სი­ამ და ქა­ლა­ქის ინ­ჟინ­რებ­მა ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რი და­ათ­ვა­ლი­ე­რეს და მას მუ­შა­ო­ბის ნე­ბა დარ­თეს". "...რო­გორც კო­მი­სია ამ­ბობს, ვა­გო­ნის ას­ვ­ლა-ჩა­მოს­ვ­ლას ექ­ვ­სი წუ­თი დას­ჭირ­და, გზა­ში ვა­გო­ნის შე­სა­ჩე­რე­ბე­ლი მან­ქა­ნა-ტორ­მუ­ზიც მოს­წო­ნე­ბია კო­მი­სი­ას. გა­ქა­ნე­ბუ­ლი ვა­გო­ნი სა­ჟენ-ნა­ხე­ვარ­ზე შე­უ­ჩე­რე­ბია უც­ბად".

თბი­ლი­სის ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რი სა­ზე­ი­მოდ 1905 წლის 27 მარტს გა­იხ­ს­ნა.
ერ­თ­გან ფუნ­იკუ­ლი­ო­რის პირ­ვე­ლი მე­მან­ქა­ნის, ვა­სო ყვა­ვი­ლაშ­ვი­ლის მო­გო­ნე­ბებ­ში ვკითხუ­ლობთ: "პირ­ვე­ლად ხალხს ეში­ნო­და ბა­გი­რის გაწყ­ვე­ტი­სა და ვა­გო­ნებ­ში არ ჯდე­ბო­და. ხალ­ხი ფა­ე­ტო­ნე­ბით მოჰ­ყავ­დათ და ფულს აძ­ლევ­დ­ნენ - აიღეთ ფუ­ლი, ნუ გე­ში­ნი­ათ, ჩას­ხე­დი­თო. მე­რე, ხალ­ხი რომ შე­ეჩ­ვია, იცოცხ­ლე, ბი­ლე­თებ­ზე რი­გი იდ­გა".
ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის გახ­ს­ნი­დან დი­დი ხნის შემ­დეგ, ერ­თხელ ბა­გი­რი მარ­თ­ლაც გაწყ­და და სამ­წუ­ხა­როდ, ბევ­რი ადა­მი­ა­ნიც იმ­ს­ხ­ვერ­პ­ლა. ამ ტრა­გე­დი­ის გა­მო ხალ­ხის ნა­წილს ვა­გო­ნე­ბით მგზავ­რო­ბის ში­ში კვლავ გა­უჩ­ნ­და, მაგ­რამ ფუ­ნი­კუ­ლი­ორს დამ­თ­ვა­ლი­ე­რე­ბე­ლი მა­ინც არ აკ­ლ­დე­ბო­და.
პირ­ვე­ლი მსოფ­ლიო ომი­სა და მენ­შე­ვი­კე­ბის მმარ­თ­ვე­ლო­ბის პე­რი­ოდ­ში, ფუ­ნი­კუ­ლი­ო­რის მიმ­დე­ბა­რე ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე სა­მუ­შა­ო­ე­ბი მნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნად შე­ფერ­ხ­და. XX სა­უ­კუ­ნის 20-იან წლებ­ში კი მთაწ­მინ­დის ფერ­დო­ბის გამ­წ­ვა­ნე­ბა და­იწყეს. 1934 წლის 4 ოქ­ტომ­ბერს, თბი­ლი­სის სა­ქა­ლა­ქო საბ­ჭოს აღ­მას­კო­მის პრე­ზი­დი­უ­მის გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბით, მთაწ­მინ­და­ზე კულ­ტუ­რი­სა და დას­ვე­ნე­ბის პარ­კის მშე­ნებ­ლო­ბა და­ი­გეგ­მა. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ამ ბაღს სტა­ლი­ნის სა­ხე­ლი მი­ა­კუთ­ვ­ნეს.


ანა კა­ლან­და­ძე

ბეჭდვაელფოსტა
კომენტარები (0)
კომენტარი არ გაკეთებულა
ამ კატეგორიის სხვა სიახლეები
"თუ ასე გაგრძელდება, ქართველებით დასახლებული რეგიონები გაუკაცრიელდება"
გავ­კად­ნი­ერ­დე­ბი და ლექ­სად გეტყ­ვით, რა იყო ჩემ­თ­ვის სვა­ნე­თი, უშ­გუ­ლი და შხა­რა
ელმირა ყოველ სასწავლო დღეს ენგურის გადაღმიდან ზუგდიდში გადმოდის, რათა ქართულ-აფხაზური გაუცხოება დაამარცხოს
გამხეცებული ბრძოლა "ნაციონალურ მოძრაობასა" და მის შენაკად თუ გამონაკად "ევროპულ საქართველოს" შორის
დასრულდა 2017 წლის ზაფხულის სეზონი და ტურიზმის სფეროს წარმომადგენლები უკვე წლევანდელ სეზონს აჯამებენ.
სოფელში 750 კომლი ცხოვრობს, დაახლოებით 1600-მდე მოსახლეა
გიორგი დაკოჟრილი ხელებით ეფერება ვაზს "ჭრილობაზე"
"ჩემი ახალგორიც მიყვარს, რომელიც ოკუპირებულია"
კვირის სიახლეები
ქალის სასტიკი ხვედრი "მესამე სამყაროში" - სულისშემძვრევლი ამბავი გაყიდულ შვილებზე
ავღანელი გოგონას უმძიმესი ცხოვრების ამბავი
3 კომენტარი
მა­ჩაბ­ლის იდუ­მა­ლე­ბით მო­ცუ­ლი ცხოვ­რე­ბა და გა­უ­ჩი­ნა­რე­ბა
"რუ­დუ­ნე­ბით შე­მო­ნა­ხუ­ლი მი­სი სა­მი ნეკ­ნი მთაწ­მინ­დას მი­ა­ბა­რეს..."
8 კომენტარი
რო­გო­რი იქ­ნე­ბა ოქ­ტომ­ბე­რი ზო­დი­ა­ქოს ნიშ­ნე­ბის­თ­ვის
სულ მა­ლე შე­მოდ­გო­მის მე­ო­რე თვე, ყვე­ლა­ზე ფე­რა­დი და მდიდ­რუ­ლი ოქ­ტომ­ბე­რი შე­ვა ძა­ლა­ში.
0 კომენტარი
თემა, რომელზეც ილო ბეროშვილი საჯაროდ პირველად ალაპარაკდა
ილო ბეროშვილის "ფერისცვალება" და განცდა, რომელიც ხელახლა დაბადების ტოლფასია
1 კომენტარი
ვინ არის გამოსახული ფოტოზე, რომელიც დღემდე ნატო ვაჩნაძე გვეგონა
"სახითა და აღნაგობით ჰგავდნენ ერთმანეთს, ორივე ძალიან ლამაზი იყო..."
14 კომენტარი
რო­გორ აშენ­და "დი­ნა­მოს" სტა­დი­ო­ნი?
თა­ნა­მედ­რო­ვე სტა­დი­ო­ნის ასა­გე­ბად, სა­ჭი­რო იყო პრაქ­ტი­კუ­ლად მთლი­ა­ნად და­ენ­გ­რი­ათ ძვე­ლი სტა­დი­ო­ნი
7 კომენტარი
"სიყვარული ყველა ეტაპზე სხვადასხვანაირი და სხვადასხვა ფერია"
დავიწყებული პირველი პაემანი და კარგად გამოყენებული ცხოვრებისეული შანსი
1 კომენტარი
სახსრებში მამტვრევს. ალბათ ბედნიერების ნიშანია.
LIFE
 "შვი­ლი დღემ­დე არ მპა­ტი­ობს, რომ დე­და­სა და ქმარს სა­თა­ნა­დო ად­გი­ლი ვერ მი­ვუ­ჩი­ნე..."
"წი­თე­ლი" მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბა და და­კარ­გუ­ლი თა­ვი­სუფ­ლე­ბა
1 კომენტარი
უძლური ქმრისა და 18 წლის ცოლის დავა - 11 წლის ასაკში გათხოვილი გოგონას უცნაური თავგადასავალი

უმოწყალესო ხელმწიფევ, ვეკრ­ძალვი და ვიშიშვი თუ ვითარ გავბედო ესე ვითარი მოხსენება
1 კომენტარი
კეთილ სიცრუეში გაზრდილი ქალის ცრემლები
ვერ დავუშვებდი ორმეტრიანი ბიძის უხმოდ გასვენებას

0 კომენტარი